Heb ik een vrije geest en vrije wil?

Je hoeft niet alles te geloven wat je denkt
Ken je dat? Je wordt wakker, doet je ogen open en ergens in de eerste minuten van de dag begint het al. Je denkt aan dat gesprek van gisteren. Aan iets wat je anders had willen doen. Aan alles wat nog moet. En voor je het weet, ben je nog geen tien minuten wakker of je hoofd heeft je al meegenomen naar een plek waar je helemaal niet wilde zijn.

Het bijzondere is: je dag is nog nauwelijks begonnen, maar je hebt er in gedachten al van alles van gemaakt. En dat terwijl er op dit moment misschien helemaal niets aan de hand is.

We hebben een vrije geest en een vrije wil.
En dat klinkt prachtig, maar het heeft ook een keerzijde. Want hoewel we niet altijd kunnen bepalen welke gedachten in ons opkomen, hebben we vaak meer vrijheid dan we denken in wat we er vervolgens mee doen.

Je gedachten zijn niet de baas
Er komen voortdurend gedachten bij ons op. Sommige zijn behulpzaam, andere zijn vreemd, onhandig of ronduit vervelend. Soms denken we aan iets waar we liever niet aan denken. Soms vertelt ons hoofd een verhaal over hoe iets mis kan gaan, wat iemand van ons vindt of waarom we iets niet goed genoeg hebben gedaan.

We zijn al snel geneigd om zo'n gedachte serieus te nemen. Alsof het feit dat we iets denken betekent dat het waar is, belangrijk is of onze aandacht verdient. Maar een gedachte is in de eerste plaats gewoon een gedachte.
Je hoeft niet iedere gedachte te onderzoeken, op te lossen of weg te duwen. En je hoeft er al helemaal niet automatisch naar te handelen.

Je hebt misschien niet altijd invloed op wat er in je opkomt, maar je hoeft niet alles wat in je opkomt verder te voeden.
Dat vind ik een bevrijdend idee. Het betekent dat je niet eerst je hoofd op orde hoeft te krijgen voordat je je goed kunt voelen. Je hoeft niet te wachten tot alle twijfel verdwenen is of iedere onzekerheid is opgelost.
Je kunt ook gewoon merken dat je hoofd ergens mee bezig is, zonder dat je daarin hoeft mee te gaan.

De vrijheid om anders te denken
Wat ik hier zo mooi aan vind, is dat we vaak helemaal niet doorhebben hoeveel ruimte er is om anders naar ons leven te kijken.

We denken bijvoorbeeld dat we ons zorgen moeten maken om iets wat nog niet is gebeurd. Of dat we een oude fout steeds opnieuw moeten analyseren om ervan te leren. Alsof blijven nadenken hetzelfde is als vooruitkomen. Maar helpt het je eigenlijk? Geeft het je iets wat je verder brengt? Of voel je je er alleen maar zwaarder, onrustiger of kleiner door?

Ik gebruik daarvoor graag een eenvoudige graadmeter:

Als een gedachte je niet helpt en je je er niet goed door voelt, hoef je haar niet te blijven denken.
Dat betekent niet dat je moeilijke situaties moet ontkennen of jezelf moet dwingen om positief te zijn. Het betekent dat je mag ontdekken dat je niet ieder verhaal van je hoofd hoeft te blijven herhalen.

Je kunt iets erkennen zonder het steeds opnieuw te beleven. Je kunt verantwoordelijkheid nemen zonder jezelf eindeloos te bekritiseren. En je kunt onzekerheid voelen zonder haar de leiding over je dag te geven.

Soms begint vrijheid precies daar: niet bij het vinden van het perfecte antwoord, maar bij het besef dat je een gedachte ook gewoon kunt laten voor wat ze is.

Wat als je even niet probeert alles te sturen?
Er is nog iets wat ik interessant vind aan die vrijheid. We gebruiken onze wil vaak om dingen voor elkaar te krijgen. We maken plannen, stellen doelen, bedenken hoe het hoort en proberen onszelf en ons leven in de juiste richting te duwen. Daar is niets mis mee. Maar soms raken we zo druk met bedenken wat we moeten doen, dat we niet meer horen wat er vanbinnen eigenlijk al duidelijk is.

Wat als je niet altijd hoeft te weten wat de volgende stap is?
Wat als je af en toe wat stiller wordt en luistert naar dat rustige gevoel vanbinnen? Niet naar de stem die zegt dat je meer moet doen, sneller moet zijn of het beter moet aanpakken, maar naar de wijsheid die niet zoveel woorden nodig heeft.

Misschien merk je dat je behoefte hebt aan rust. Misschien wordt ineens duidelijk wat je al een tijdje wist, maar steeds vooruitschoof. Of misschien ontdek je dat je helemaal niets hoeft op te lossen en dat de volgende stap vanzelf zichtbaar wordt wanneer je stopt met zoeken.

Niet alles hoeft vanuit controle te ontstaan. Soms mag je ook vertrouwen op wat zich ontvouwt.
Een kleine uitnodiging voor deze week
Ik nodig je uit om de komende dagen eens nieuwsgierig naar je eigen gedachten te kijken. Wanneer je merkt dat je hoofd weer een bekend verhaal begint te vertellen, stel jezelf dan twee eenvoudige vragen:

Helpt deze gedachte me eigenlijk? En voel ik me er goed bij?

Je hoeft het antwoord niet te forceren. Je hoeft je gedachten niet te corrigeren of jezelf iets anders wijs te maken. Kijk alleen eens wat er gebeurt als je niet automatisch meegaat in alles wat je denkt. En probeer daarnaast eens te luisteren naar wat er vanbinnen naar voren komt wanneer je even stopt met jezelf vertellen wat je allemaal zou moeten.

Misschien ontdek je dat je meer vrijheid hebt dan je dacht. Niet omdat je alles onder controle hebt, maar juist omdat je niet alles onder controle hoeft te hebben.

Je hoeft niet iedere gedachte te volgen. Je hoeft niet ieder probleem vandaag op te lossen. En je hoeft niet altijd te weten hoe het verder moet.
Soms is het genoeg om even stil te staan, te luisteren en de volgende stap te laten ontstaan.